Văn hóa Sa Huỳnh được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt ngày 29/12/2022 theo Quyết định số 1649/QĐ-TTg.
Di tích gồm 6 địa điểm được khoanh vùng bảo vệ: Địa điểm Long Thạnh, hay còn gọi là Gò Ma Vương (thuộc thôn Long Thạnh 2, phường Phổ Thạnh); địa điểm Phú Khương (thuộc thôn Phú Long, xã Phổ Khánh); địa điểm Thạnh Đức (thuộc thôn Thạnh Đức 2, phường Phổ Thạnh); quần thể di tích Chăm pa gồm: Tháp Núi Một, tháp Gò Đá, cầu Đá, miếu Chăm pa, bia ký Vũng Bàng, hệ thống giếng Chăm pa gồm 12 giếng, con đường xếp đá cổ, hệ thống mương dẫn nước cổ; địa điểm Đầm An Khê và lạch An Khê - sông Cửa Lỗ thuộc xã Phổ Khánh. Các điểm di tích trên tạo nên một không gian lịch sử, sinh thái, văn hóa nhân văn quý hiếm.
Nguồn: Tỉnh đoàn Quảng Ngãi
Khởi nguồn bí ẩn trên cát trắng: Cách đây khoảng 2.500 đến 3.000 năm, trên dải đất ven biển miền Trung (từ Quảng Bình đến Nam Trung Bộ), mà trung tâm rực rỡ nhất chính là Quảng Ngãi (huyện Đức Phổ), đã tồn tại một nền văn hóa đỉnh cao. Năm 1909, nhà khảo cổ M.Vinet lần đầu tiên phát hiện ra kho báu này tại gò Ma Vương (Sa Huỳnh). Từ đó, cái tên "Văn hóa Sa Huỳnh" ra đời, đại diện cho trí tuệ và tài hoa của cư dân tiền sử vùng Duyên hải.
Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
Người xưa không chôn cất người mất trong quan tài gỗ, mà đặt trong những chiếc chum gốm khổng lồ (cao đến hơn 1 mét).
Những chiếc chum này được chôn đứng thành từng cụm trên các cồn cát ven biển, như một cách gửi gắm linh hồn người đã khuất về với biển cả bao la. Đây là phong tục táng thức độc đáo chưa từng thấy ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới vào thời điểm đó.
Biểu tượng: Chiếc khuyên tai hai đầu thú (hình con sao la hoặc dê) là vật "định danh" của văn hóa Sa Huỳnh. Ngoài ra còn có Khuyên tai ba mấu, Hạt chuỗi văn hóa Sa Huỳnh.
Nó không chỉ là trang sức, mà còn là "tấm hộ chiếu" chứng minh sự giao thương mạnh mẽ giữa người Sa Huỳnh với các nền văn minh Đông Nam Á bằng đường biển.
Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
Nguồn: Đài truyền hình tỉnh Quảng Ngãi
Mô hình 3D một dạng Mộ Chum